خلاصه ای از مطلب
صنعت دامپروری نقش حیاتی در تأمین پروتئین حیوانی و امنیت غذایی ایفا می کند. با این حال، تماس نزدیک دامداران با حیوانات، فضولات، و محیط های پرورش، آن ها را در معرض طیف وسیعی از عوامل بیماریزا قرار می دهد.
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، بیش از ۶۰ درصد بیماری های عفونی انسان منشأ حیوانی دارند و ۷۵ درصد بیماری های نو ظهور نیز از حیوانات به انسان منتقل می شوند.
در این مطلب که توسط پزشک مرکز طب کار برزویه تهیه و تدوین شده است، با انواع بیماری های دام و طیور آشنا شده و خطرات جدی این بیماری ها (خصوصا برای افرادی که به پرورش حیوانات مشغول اند)، می پردازیم.
طبقه بندی بیماریهای مرتبط با دام و طیور
این بیماری ها به ۴ دسته اصلی تقسیم بندی می شوند که شامل:
- بیماری های باکتریایی
- بیماری های ویروسی
- بیماری های قارچی
- بیماری های اَنگلی
در ادامه به بررسی تکمیلی هر یک و خطرات آن ها برای دامداران می پردازیم…
۱. بیماری های باکتریایی
انواع بیماریهای باکتریایی مانند: تب مالت (بروسلوز)، سل گاوی و لپتوسپیروز
تب مالت (بروسلوز)
- عامل بیماری: باکتری های جنس بروسلا (Brucella melitensis، abortus، B. suis)
- راه انتقال: تماس مستقیم با ترشحات حیوانات آلوده، مصرف محصولات لبنی غیر پاستوریزه
- علائم در انسان: تب موجی، تعریق، سردرد، درد مفاصل، درگیری سیستم های مختلف بدن
- خطر برای دامداران: دامداران، کارگران کشتارگاه ها و دامپزشکان در معرض خطر بالایی قرار دارند
سل گاوی
- عامل بیماری: Mycobacterium bovis
- راه انتقال: استنشاق آئروسل آلوده، مصرف شیر غیر پاستوریزه
- علائم در انسان: علائم ریوی مشابه سل انسانی، درگیری غدد لنفاوی
- خطرات ویژه: مقاومت به برخی داروهای ضد سل
لپتوسپیروز
- عامل بیماری: Leptospira interrogans
- راه انتقال: تماس با ادرار حیوانات آلوده یا آب و خاک آلوده
- علائم در انسان: تب بالا، سردرد، درد عضلانی، مننژیت، نارسایی کلیه
- عوامل خطر: کار کردن در محیط های مرطوب، سیلاب ها و…
۲. بیماری های ویروسی
انواع بیماری های ویروسی مانند: آنفلوانزای پرندگان و تب کریمه-کنگو
آنفلوانزای پرندگان
- عامل بیماری: ویروس های آنفلوانزای تیپ A (مانند H5N1 ،H7N9)
- راه انتقال: تماس با پرندگان آلوده، ترشحات و فضولات
- علائم در انسان: علائم تنفسی شدید، پنومونی، نارسایی تنفسی
- میزان کشندگی: در برخی سویه ها تا ۶۰٪ گزارش شده است
تب خونریزی دهنده کریمه-کنگو (CCHF)
- عامل بیماری: ویروس CCHF از خانواده Bunyaviridae
- راه انتقال: گزش کنه های آلوده، تماس با خون و بافت حیوانات آلوده
- علائم در انسان: تب ناگهانی، درد عضلانی، خونریزی مخاطی و پوستی
- خطر شغلی: دامداران، قصابان و کارکنان کشتارگاه ها
۳. بیماری های قارچی
انواع بیماری های قارچی مانند: کرم حلقوی و هیستوپلاسموز
درماتوفیتوز (کرم حلقوی)
- عامل بیماری: قارچ های جنس Trichophyton و Microsporum
- راه انتقال: تماس مستقیم با حیوانات آلوده
- علائم در انسان: ضایعات پوستی حلقوی، خارش، التهاب
- شیوع: شایع در دامداران و پرورش دهندگان طیور
هیستوپلاسموز
- عامل بیماری: Histoplasma capsulatum
- راه انتقال: استنشاق اسپورهای قارچ از خاک آلوده به فضولات طیور و خفاش
- علائم در انسان: علائم شبه آنفلوانزا، درگیری ریوی، در موارد شدید انتشار سیستمیک
۴. بیماری های انگلی
انواع بیماری های انگلی مانند: توکسوپلاسموز و کیست هیداتید
توکسوپلاسموز
- عامل بیماری: Toxoplasma gondii
- راه انتقال: تماس با مدفوع گربه های آلوده، مصرف گوشت نیم پز
- خطر ویژه برای زنان باردار: سقط جنین، ناهنجاری های مادرزادی
- شیوع: در دامداران و کشاورزان شایع تر است
کیست هیداتید
- عامل بیماری: Echinococcus granulosus
- راه انتقال: تماس با سگ های آلوده، مصرف آب و غذای آلوده
- علائم در انسان: تشکیل کیست در کبد، ریه و سایر اندام ها
- چرخه انتقال: ارتباط نزدیک بین سگ، دام و انسان
عوامل خطر شغلی برای دامداران
سالانه عوامل زیادی دامداران و افراد پرورش دهنده دام و طیور را مورد تهدید قرار می دهد.
در این بخش به بررسی چهار عامل خطر کلیدی که شامل خطرات بیولوژیکی، عوامل شیمیایی، خطرات فیزیکی و عوامل محیطی (ارگونومیک) هستند می پردازیم؛
عوامل بیولوژیک
دامداران در محیط کاری خود با طیف گسترده ای از عوامل خطر مواجه هستند که سلامت آن ها را تهدید می کند. از جمله مهم ترین این عوامل، خطرات بیولوژیک است که شامل تماس مستقیم با حیوانات بیمار یا ناقل بیماری، مواجهه با ترشحات-خون-فضولات و محصولات حیوانی آلوده، استنشاق آئروسل های آلوده در محیط های بسته و همچنین گزش حشرات و کنه های ناقل بیماری می شود.
عوامل شیمیایی
عوامل شیمیایی نیز تهدید جدی محسوب می شوند که از آن جمله می توان به تماس پوستی یا تنفسی با ضدعفونی کننده ها، سموم و داروهای دامی، استنشاق گازهای سمی مانند آمونیاک و سولفید هیدروژن در فضاهای بسته ای مانند اصطبل ها و همچنین مواجهه با آفت کش ها و کودهای شیمیایی اشاره کرد.
عوامل فیزیکی
خطرات فیزیکی نیز بخش دیگری از چالش های شغلی دامداران را تشکیل می دهند که شامل صدمات ناشی از رفتار حیوانات مانند لگد یا گازگرفتگی، قرارگیری در معرض سروصدای مداوم در محیط های پرورش صنعتی و ارتعاش ناشی از کار با ماشین آلات مختلف است.
عوامل ارگونومیک
علاوه بر این، عوامل ارگونومیک به عنوان تهدیدی پنهان اما مؤثر مطرح هستند که می توانند به مرور زمان منجربه آسیب های اسکلتی-عضلانی شوند. این عوامل شامل بلند کردن و جابه جایی بارهای سنگین، انجام حرکات تکراری و طولانی مدت و همچنین اتخاذ وضعیت های بدنی نامناسب و غیراصولی در حین انجام کارهای روزمره می گردند.
پیامدهای این گونه بیماری ها برای دامداران
پیامدهای سلامتی که به همراه دارد شامل:
- بیماری های حاد و مزمن
- ناتوانی های موقت یا دائم
- افزایش مرگ و میر در موارد بیماری های شدید
- عوارض روانی ناشی از استرس بیماری و درمان
پیامدهای اقتصادی که به همراه دارد شامل:
- هزینه های مستقیم درمان
- از دست دادن درآمد به دلیل عدم توانایی کار
- کاهش بهره وری و تولید
- هزینه های پیشگیری و کنترل بیماری
پیامدهای اجتماعی که به همراه دارد شامل:
- انزوای اجتماعی به دلیل ترس از انتقال بیماری
- مشکلات خانوادگی ناشی از بیماری طولانی مدت
- کاهش کیفیت زندگی
سخن پایانی پزشک مرکز برزویه
بیماری های دام و طیور تهدیدی جدی برای سلامت دامداران محسوب می شوند که در چهار گروه باکتریایی، ویروسی، قارچی و انگلی دسته بندی می شوند. این بیماری ها عمدتا از طریق تماس مستقیم با حیوانات آلوده، ترشحات، محصولات دامی غیر پاستوریزه یا استنشاق آئروسل های آلوده منتقل شده و می توانند پیامدهای حاد و مزمن تنفسی، گوارشی، پوستی یا سیستمیک و حتی مرگ و میر برای دامداران ایجاد کنند.
مدیریت مؤثر این خطرات، نیازمند شناخت این بیماری ها و عوامل خطر آن ها برای افراد پرورش دهنده این دام و طیور است. مشارکت فعال دامداران کلید موفقیت در بیماری های مشترک و شغلی در جامعه دامپروری است. باتوجه به اهمیت صنعت دامپروری در امنیت غذایی و اقتصاد ملی، حفاظت از سلامت دامداران نه تنها یک ضرورت انسانی، بلکه یک سرمایه گذاری اقتصادی هوشمندانه محسوب می شود. هدف ما در مرکز طب کار برزویه، امنیت شغلی دامداران عزیز می باشد.
“ مجموعه تخصصی طب کار برزویه دارای مجوز انجام خدمات سلامت شغلی (معاینات بدو استخدام و معاینات دوره ای) از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و همچنین سازمان تامین اجتماعی است. این مرکز تخصصی با بهره مندی از تیم مجرب، متخصص و حرفه ای، مجموعه ای پیشرو در ارائه تمامی معاینات طب کار است. “جهت کسب اطلاعات بیشتر با شماره تماس مرکز طب کار برزویه در ارتباط باشید.
بدون دیدگاه